การเกษตรเรื่องการเลี้ยงดูผึ้งโพรง
การจัดการดูแลถือว่าเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการเลี้ยงผึ้งเพราะเกษตรกรต้องทำความเข้าใจนิสัยใจคอและพฤติกรรมของผึ้ง และปฎิบัติต่อผึ้งอย่างถูกวิธีซึ่งการจัดการดูแลผึ้งโพรงก็มีวิธีดังต่อไปนี้

• การเลือกทำเลสำหรับตั้งรังผึ้ง เกษตรกรควรทำการแยกตัวรับผึ้งเป็นกลุ่ม ๆ ละประมาณ 30-50 รัง การตั้งรังผึ้งควรอยู่ห่างจากที่อยู่อาศัยไกลบ้านเรือนเพื่อป้องกันอันตรายและต้องเป็นพื้นที่ร่มเย็นชุ่มชื้นใกล้แหล่งน้ำและแหล่งอาหาร เช่น สวนดอกไม้ สวนผลไม้ หรือตามป่าที่มีดอกไม้ต้นไม้ที่มีน้ำหวานขึ้นมาก ข้อควรระวังคือ การตั้งรังผึ้งต้องไม่ตั้งในที่ ๆ มีลมโกรก บริเวณที่แห้งแล้ง และบริเวณที่มีแสงไฟ เพราะจะทำให้ผึ้งออกมาเล่นไฟและตายในที่สุด
• แหล่งอาหารผึ้ง คือ เกสรดอกไม้ และน้ำหวาน นอกจาก 2 อย่างนี้แล้วเกษตรกรควรหาน้ำสะอาดไว้ให้ผึ้งกินด้วย เพราะผึ้งจะนำน้ำไปเจือจากน้ำผึ้งสำหรับเลี้ยงตัวอ่อนและยังช่วยในการละลายความร้อนในรังผึ้ง อีกทั้งยังช่วยรักษาความสมดุลและความชื้นภายในรวงรังในการช่วยให้ไข่ฟักออกเป็นตัวหนอน (ในกรณีที่สถานที่เลี้ยงไม่มีแหล่งน้ำธรรมชาติ) ข้อควรระวังคือ ในช่วงฤดูร้อนเกษตรกรจะต้องหมั่นดูแลน้ำผึ้งอย่าให้แห้ง
• การให้น้ำหวานผึ้ง หากเกษตรกรนำผึ้งจากสถานที่อื่นมาเลี้ยง หากสถานที่นั้นเคยมีการเลี้ยงผึ้งอยู่บ้างแล้ว เกษตรกรควรนำหีบผึ้งใหม่ไปวางให้ห่างจากหีบเลี้ยงที่อยู่เดิม ระยะแรกของการเลี้ยงเกษตรกรควรนำน้ำเชื่อมให้ผึ้งกิน โดยให้เกษตรกรสังเกตดูที่รวงผึ้งว่ามีปริมาณน้ำผึ้งมากน้อยเพียงใด หากแหล่งอาหารทางธรรมชาติไม่เพียงพอ ถ้าคอนด้านบนส่วนที่เป็นน้ำผึ้งไม่มีน้ำหวานหรือมีน้ำหวานน้อยให้เกษตรกรทำการเติมน้ำหวานลงไปในรวงผึ้ง โดยให้มีอัตราส่วนประมาณ น้ำหวานต่อน้ำสะอาด (1:1) น้ำทั้งสองอย่าผสมให้เข้ากันจากนั้นนำไปต้มให้เดือดพักไว้ให้เย็นสนิท จากนั้นนำน้ำหวานที่ได้ใส่ลงในถ้วยพลาสติกแล้วนำจานที่มีขนาดใหญ่กว่าปิดถ้วยแล้วนำถ้วนคว่ำลงน้ำหวานจะค่อย ๆ ซึงออกมา จากนั้นให้เกษตรกรนำไปวางไว้ในหีบที่เลี้ยงผึ้ง
• การตรวจดูภายในรังผึ้ง เกษตรกรควรทำการตรวจดูรังผึ้งในช่วงเช้าหรือช่วงเย็น ทุก ๆ 7-10 วันต่อครั้ง โดยทำการตรวจดูความสมบูรณ์แข็งแรงของผึ้ง ทำความสะอาดหน้ารังผึ้งไม่ให้มีฝุ่นหรือเศษขยะและตรวจดูแมลง จำพวก มด คางคก

การเกษตรเรื่องอุปกรณ์สำหรับเลี้ยงผึ้งโพรง

• รังหรือกล่องสำหรับเลี้ยงผึ้ง ซึ่งไม้ที่จะใช้ต้องมีน้ำหนักเบา ไม่ยืด หด โค้งและบิดงอได้ ซึ่งรังที่เลี้ยงผึ้งจะประกอบไปด้วย 1. ตัวรังแผ่นไม้ที่จะนำมาใช้ทำตัวรังต้องมีขนาด 1.60 เซนติมตร มีความสูง 25 เซนติเมตร ความยาวภายนอก 53.50 เซนติเมตร และความกว้างภายนอก 30.50 เซนติเมตร 2. ฐานรัง เป็นส่วนที่ใช้สำหรับวางรังเลี้ยงผึ้งไม้ที่ใช้ควรมีขนาดความกว้าง 30.50 เซนติเมตร และยาว 59.50 เซนติเมตร โดยใช้ไม้ขนาด 1.60 เซนติเมตร โดยทำการตอกติดกับตัวรัง ไม้ที่ใช้สำหรับวางรังเลี้ยงผึ้งสามารถใช้ไม้แผ่นเดียวหรือหลายแผ่นก็ได้ 3. ฝาชั้นนอก เป็นฝาที่ป้องกันความร้อนจากแสงแดดโดยตรง ทำจากไม้หนา 1.60 เซนติเมตร ด้านบนปิดด้วยสังกะสีเพื่อกันฝนและไม่ให้ผุเร็ว มีความกว้าง 33.5 เซนติเมตร และยาว 62 เซนติเมตร
• คอน เป็นส่วนที่สำคัญที่จะยึดรวงผึ้ง ไม้ที่จะนำมาทำคอนต้องมีความแข็งแรง สามารถตอกตะปู และมีความคงทนในการใช้งาน ขนาดของคอนมาตรฐานที่ใช้ในผึ้งโพรง ซึ่งประกอบด้วยไม้ 4 ชั้น คือ ด้านบน ด้านล่าง อย่างละ 1 ชิ้น และด้านข้าง 2 ชิ้น
• ชุดป้องกันผึ้งต่อย จะใช้เป็นเสื้อแขนยาวและกางเกงขายาว และถุงมือยางเพื่อป้องกันผึ้งโพรงต่อย
• หมวกกันผึ้งต่อย ใช้หมวกที่สามารถคลุมได้ทั้งศรีษะยาวลงมาถึงลำคอ ทั้งนี้เกษตรกรสามารถใส่แว่นเพื่อป้องกันผึ้งโพรงด้วยก็ได้
• แปรงสำหรับปัดตัวผึ้ง ควรเป็นแปรงที่มีขนอ่อนนุ่มไม่แข็งหยาบกระด้างและไม่ทำอันตรายกับผึ้ง แปรงปัดผึ้งใช้สำหรับปัดผึ้งลงในรังในช่วงที่เกษตรกรทำการเก็บน้ำผึ้ง
• กระป๋องรมควัน สำหรับรมควันเวลาที่เกษตรกรจะทำการเก็บน้ำผึ้ง กระป๋องรมควันทำมาจากกระป๋องสังกะสี อลูมิเนียมหรือ หรือสแตนเลส มีฝาครอบรูปกรวยสำหรับพ่นควันออก ด้านหลังของกระป๋องจะเจาะรูให้ลมเข้าและมีกระเปาะลม ประกอบด้วยไม้ 2 แผ่น บาง ๆ ทำเป็นกระเปาะลมด้วย ผนังมีช่องลมตรงกับรูกระป๋อง เวลาบีบลม จากกระเปาะจะพุ่งตรงเข้าไปในกระป๋อง ทำให้เชื้อเพลิงในกระป๋องติดไฟ เกิดควันพุ่งออกจากกรวยวัสดุเชื้อเพลิงที่ใช้ควรเป็นใบหญ้าแห้ง ๆ หรือกากมะพร้าว แต่หากผู้เลี้ยงผึ้งไม่สามารถจะหากระป๋องรมควันได้ก็อาจใช้กากมะพร้าวแห้งจุดไฟ และใช้ปากเป่าแทนก็ได้
• กลักขังนางพญา ทำด้วยตาข่ายอลูมิเนียม มีขนาดประมาณกล่องไม้ขีด ใช้ สำหรับขังนางพญา
• มีด ใช้สำหรับตัดรวงผึ้งหรือปาดรวงผึ้ง
• อุปกรณ์อื่น ๆ เช่น ถาดสำหรับใส่รวงผึ้ง เชือกฟางหรือยางเส้นใช้สำหรับมัด รวงผึ้ง ถังพักน้ำผึ้ง และขวดสะอาดบรรจุน้ำผึ้ง เป็นต้น

การเกษตรเรื่องการเจริญเติบโตของผึ้ง

• ไข่ที่ผึ้งนางพญาวางจะมีลักษณะเป็นสีขาวยาวปลายทั้งสองข้างจะมนโดยไขผึ้งจะวางตั้งขึ้นจากหลอดของรวงผึ้ง เมื่อไขผึ้งมีอายุได้ 3 วันก็จะฟักเป็นตัวอ่อน ตัวอ่อนของผึ้งจะมีลักษณะสีขาวลอยอยู่ในอาหารที่ผึ้งนำมาป้อนให้ ซึ่งตัวอ่อนจะนอนขดอยู่ในหลอดรวงผึ้งและเมื่อตัวอ่อนของผึ้งโตขึ้นเต็มรวงตัวอ่อนก็จะทำการยืดตัวยาวออก โดยตัวอ่อนจะเอาหัวโผล่ออกมาจากหลอดรวงผึ้งจากนั้นก็จะเริ่มถักใยหุ้มตัว ผึ้งจะมีการลอกคราบทั้งสิ้น 5 ครั้ง

ระยะการเจริญเติบโตของผึ้งแต่ละวรรณะ

• ผึ้งนางพญา จะมีระยะการวางไข่ 3 วัน ระยะตัวผึ้งเป็นหนอน 5 วันครึ่ง และระยะดักแด้ 7 วันครึ่ง รวมทั้งสิ้น 16 วัน
• ผึ้งตัวผู้ จะมีระยะการวางไข่ 3 วัน ระยะตัวผึ้งเป็นหนอน 6 วันครึ่ง และระยะดักแด้ 14 วันครึ่ง รวมทั้งสิ้น 24 วัน
• ผึ้งงาน จะมีระยะการวางไข่ 3 วัน ระยะตัวผึ้งเป็นหนอน 6 วัน และระยะดักแด้ 12 วัน รวมทั้งสิ้น 21 วัน